Giđđadulvvit šaddet Suomas dábálaččat, go dálvvi muohttagat suddet johtilit dahje go giđđaarvvit deivet áigái, go eanan lea ain girsin. Dulvvit leat dihtton erenoamážit Lappis, Davvi-Bađaeatnamis ja Kainuus.
Dán Dán jagi dulvvit leat báhcimin unnibun go gaskamearálaččat, mii mielddisbuktá iežas váikkuhusaid: muohttaga unnivuohta, dulvviid váilun ja dáid dagahan hydrologalaš nuppástusat sáhttet leat váttisvuohtan guovlluin, máid hydrologiija lea sorjavaš muohttagis ja suddančáziin. Dárkilis einnostandiehtu dárbbašuvvo, go nuppástuvvi dálkkádat váikkuha dulveriskkaide erenoamážit Suomas ja árktalaš guovlluin.
Dulveriskkaid hálddašeapmi gáibida einnostandieđu garra dálkediliid váikkuhusain jogaide. Suoma Akademiija ruhtadan Digitaaliset vedet -fitnus Eanamihtidanlágádusa Báikediehtoguovddáža dutkit ovttas universitehtaiguin ja dutkanlágádusaiguin čohkkejit čázádagain dárkilis ja máŋggabealagis data. Mihtideamit dahkkojuvvojit sihke sisčáziin ja Nuortameara riddoguovlluin sierra jagiáiggiid áigge, maiddái dálvit jiekŋagokčasa vuolde.
Čohkkejuvvon dieđu vuođul ovdamearkka dihte jogas sáhttá dahkat digitálalaš jumeža. Dan vehkiin sáhttá minstarastit dulvviid váikkuhusaid birrasii.
– Dárkilis mihtidandiehtu lea dutkamuššii dehálaš, muhto dan doarju maid virgeoapmahaččaid ja báikkálaš mearrádusdahkkiid ovdamearkka dihte diliin, main galgá fuomášit dulveriskkaid ja daid váikkuhusa eanangeavaheami plánemis, lohká dutkanprofessor Harri Kaartinen Eanamihtidanlágádusa Báikediehtoguovddáš FGI:s.
– Dárkilis golbmaollilis minsttar johkarokkis veahkeha áddet, mo dulvvit sihke nuppástuvvi dálkedilit nuppástuhttet čáhcebirrasiid ja makkár riskkaid dat dagaha nu lundui go huksejuvvon birrasii, son muitala.
Dronafanas ja birrasa mihtideaddji sealgerehppo čohkkejit dárkilis dieđu birrasis
Dulveriskkaid luohtehahtti einnosteapmi gáibida dárkilit mihtiduvvon dieđu jogain. Digitaaliset vedet -fitnu dutkit ovddidit ja ávkkástallet johtti ja fásta, autonomalaš mihtidanrusttegiid, maiguin sáhttá čohkket dárkilis ja áigedását data čázádagain maid rámškkas davviguovlluin.
Dutkiid geavahusas lea earret eará jogaid botni mihtideaddji dronafanas sihke birrasis dieđu čohkkejeaddji sealgerehppon guoddin láhkái láserskánnenbierggas.
Mihtideamit leat dahkkojuvvon earret eará Davvi-Suomas Oulankajogas, Deanus ja Buolbmátjogas sihke Mátta-Suomas Vantaajogas. Dutkamušas leat mielde Eanamihtidanlágádusa Báikediehtoguovddáš FGI, Turku universitehta, Aalto-universitehta, Suoma birasguovddáš, Áibmodiehtaga lágádus ja Oulu universitehta. Dutkamuš gullá Suoma Akademiija ruhtadan Digitaaliset Vedet (DIWA) -fidnui, Suoma Akademiija ja Eurohpá uniovnna NextGenerationEU-prográmma ovdal ruhtadan Hydro-RI-Platform –dutkaninfrastruktuvrra biergasiin lea guovddáš rolla dutkanmateriála čohkkemis.
Lassedieđut
Dutkamušprofessor Harri Kaartinen, Eanamihtidanlágádusa Báikediehtoguovddáš FGI, +35829 531 4756, ovdanamma.sohkanamma@maanmittauslaitos.fi
